Balilighimni séghindim usy

Балилиғимни сеғиндим

Бәхтишат СОПИЕВ,
© «Уйгур авази» https://uyguravazi.kazgazeta.kz/news/54077
Тонулған җәмийәт әрбаби Ваққас Мәмәдиновниң һаятий шиари: «Оң қолуң бәргәнни, сол қолуң көрмәслиги керәк». Бу кишиниң талай адәмләргә маддий ярдәм қилғанлиғини аңлаймиз. Бирақ өзи һечқачан, һеч йәрдә Шумтмайду. Һазир йеши сәксәндин ашсиму, һеликәм муһтаҗларға ярдәм қолини сунуп кәлмәктә. Болупму у маарипқа, бала тәрбийисигә пулини айиған әмәс.
Роһий байлиқ
– Ваққас Аббасоғли, алди билән балилиғиңизни әсләп өтсиңиз…
– Балилиғим ана дияримизда өтти. Мошуниң өзи мениң үчүн чоң бәхит. Гөдәк пәйтимниң әң унтулмас бир пәйтлири чегариниң у тәрипидә, Ғулҗида қалди. В йәрдә бираз турғандин кейин, дадамниң хизмитигә бола, Үрүмчигә көчтуқ. Балилиғимда мән кәптәр вә иштни яхши көрәттим. Көчкәндә икки кәптиримни өзәм билән еливалдим. Иштим һавшуп бираз йәргичә машининиң кәйнидин қоғлап кәлди. Ахири қалди… Йолда дадам билән апам Манаста өзлири җәң қилған йәрдә тохтап, өтмүшни әслиди. Қаза болған сәпдашлирини ядиға алди. Дадамниң: «Биз йеңишкә азла қалған едақ» дегән гепи техи ядимда. Уларниң әслимилиридин наһайити тәсирләндим. Течлиқниң, әркинликниң рәмзи ретидә икки кәптиримни асманға қоювәттим. Улар қайтип Ғулҗиға учуп кәтти…
Дадам чоң хизмәттә болғачқиму, бала тәрбийисигә алаһидә көңүл бөләтти. Биз айлидә икки оғул, төрт қиз болдуқ. Шәхсән мән, кичигимдә наһайити әркә, худди шаһзадиләрдәк өстүм. Өсмүр пәйтимдә дадам мениң билән кәдимкидәк җиддий гәплишидиған болди. Әр йәткинимдә худди ағинисидәк болуп кәттим. У бизнеса билим элитизға шараит яратти. Әмәлдарларниң балилири үчүн селинған мәктәптә, қизиқ йери, русчә оқудуқ.
1962 -жили генерал-майорлар Зунун Тейипов билән Мәғруп Исқақов вә Қатнаш идарисиниң башлиғи болған дадам Аббас қариниң алиси жүк машинисиға олтирип, Үрүмчидин Қазақстанға қарап йол туттуқ. Қазақстанға көчүп чиққандин кейин, эпи-җепимизни тапқичә, у йәр-бу йәрдә пәтир яллап турдуқ. Туғулған йәрни кинидуқ. Бу яқта дадам ағинилириниң ярдими арқилиқ Аэродром кочисидин йәр елип, өй селишқа башлиди. Дадам өз күчи билән сананлиқ лай этотип, чаққан өй салди. Мән униңға «Дада биз чоң аилиғу, немишкә һашамәтлик өй салмаймиз» дегән соални қойдум. Дадам һеч ойланмайла: «Балам, чегариниң у тәрипидә бизниң һашамәтлик өйүмиз, байлиғимиз, қиммәт җиһазлиримиз… Һәммиси қалди. Байлиқни өзәң билән елип жүрәлмәйсән. Һә, роһий байлиқ дайим сениң билән биллә. Уни сениңдин һечким тартивалалмайду. Мошуни дайим ядиңда сақла» деди. Шуңлашқа мән мәнәвиятқа алаһидә көңүл бөлимән.
Кәмтәрлик
– Рәһбәр болған адәмни «саманлиқ өй салди» десә, қулаққа бир түрлүк аңлинидекән…
– Дадам наһайити кәмтәр адәм болған. Бу яққа көчүп кәлгинимиздә, униңға нурғун хизмәтләр тәклип қилинди. Өзи унимиди. Раст, русчә билмәтти. Амма, вақит өтүп, үгинип кетәттекән. Бәрибир у хизмәткә интилмиди. Башта в таксопаркта слесар болуп ишләп, бир жилдин кейин такси һайдиди. Чүнки алтә балини беқиш керәк. Анам Гүлбикә дадам билән бир сәптә болған. У мәнийә җавапкәр хизмәтләрни атқурған. Бу йәргә келип, роһини чүшәрмиди. Шеир йезип, қошақ тоқуп, нахша ейтатти. Тәңтушлири арисидики сорун униңсиз өтмәтти. Анимиз наһаити сөзгә чечән болидиған.
Бир күни дадамни Қазақстанниң ташқи ишлар министри тәклип қилди. Мән русчә яхши билгәнликтин, униң билән тәрҗиман ретидә бардим. Улар бир-бирини тонуйдекән. Узақ гәпләшти. Министр бир йәргә телефон қилип, дадамниң баш-пана мәсилисини йешип бәрди. Қисқиси, көп өтмәй, Алмутиниң нәқ мәркизидин икки еғиз өй бәрди. Немишкиду, дадам униңдин баш тартип, ахири «Ишчилар» мәлисидики икки еғиз каркас өйдә турдуқ. Шундақму кәмтәрлик қилған барму, дәймәндә…
Қайран яшлиқ
– Яшлиғиңизчу, қандақ өтти?
– Дадам 13 йешидин урушқа қатнишип, тенидә җараһәт алмиған йери йоқ болидиған. «Течлиқ һаятта мән немишкә еғир иштин қачимән» дедимдә, 16 йешимдила Алмута еғир машина ясаш заводиға (АЗТМ) ишқа орунлаштим. Әмгәк паалиитимни станок алдида, йәни фрезеровшик болуп башлидим. Армиягә чақиртилип, Һава десанти қошунида хизмәт қилдим. Һәрбий сәптин кейин ишләп жүрүп, сирттин Хәлиқ егилиги институтиң Ихтисадий реҗиләш факультет кәчки бөлүмидә билим алдим. Қазақстанлар Кеңишиниң Әмгәк ресурслири комитета ишлидим. Бу йәрдә «десант» дегән тәхәллусини алдим. Армиядики хизмитим үчүн әмәс, мени рәһбәрлик әң еғир участкиларға ташлатти. 1975 — Жили Алмута шәһиридики «Түскииз» фабрики мудириниң орунбасари болуп тайинландим. Мәзкүр фабрикиниң мудири Турсун Палташев мениң устазим болди. 1977-жили Маңғыстав вилайитиниң Шевченко (һазирқи Ақтав) шәһиридә йеңи ишләпчиқириш орниға (Горпромкомбинатқа) йәттә жил рәһбәрлик қилдим. Форт-Шевченко, Ералиев, Жаңаөзен шәһәрлиридә комбинатниң шөбилирини ачтим. Алмутидики кигиз буюмлирини вә аяқ кийим мәһсулатлирини ишләп чиқиридиған комбинатта рәһбәрлик қилдим. 1984-жили Қазақстан Паңлар җәмиийитигә қарашлиқ Алмутидики оқуп-ишләпчиқириш карханисиниң мудири болуп тайинландим. Шу йәрдин һөрмәтлик дәм елишқа чиқип, «десантлиқ» паалийитим тохтиди. Шуниң билән қайран яшлиқниң қандақ өтүп кәткинини сәзмәйла қалдим.
Әбәдий достлуқ
– Достлириңиз көпму?
– Яш чоң болғансири, болупму мошу соалға җавап бериш бәк қийин. Чүнки жиллар өткәнсири, аримиз шалаңлишипла әмәс, санақлиқла ағиниләр қалдуқ. Яшлиғимда достлар көп болди. Ахирқи он-он бәш жилда оттуз адәм мәшрәп ойнаттуқ. Һазир шулардин тонулған ишбиләрмән Герс Исламов, атақлиқ стоматолог, Турк академия Сопиев үчимиз қалдуқ. Һәр иккилиси жирик зиялилиримиздин.
Қазақ достлиримму көп болди. Дөләт вә җәмийәт әрбаби Мурат Әвезов, исимлири әлгә тонулған һәм һәрхил саһаларда мувапәққийәт қазанған Кеңсенес Аухадиев, Ар Орынбасаров, Мурат Шәрипов, Серик Батталов, Шарип Омаров вә башқилар. Бу әзиз инсанлар билән достлуғимиз сәмимий болди. Улар уйғурниң тарихини сөзләп, урп-адәтлиримизни, миллий таамлиримизни махтайду. Биз болсақ, өзиниң даласидәк қойни кәң қазақ ағиниләр тоғрилилиқ иҗабий пикирлиримизни изһар қилимиз.
Достларниң қатариға өйдики Рошәнгүл һәдәңларни қошуп қойсамму болиду. Иккимиз кәсипдаш, сирдаш-муңдаш һәм һәқиқий дост. У яқ маңа үч қиз «соға қилди». Алтундәк нәврилиримиз бар. Иккимиз мана әллик жилдин ошуқ вақит қол тутушуп келиватимиз. Достлуқ дегән әбәдий болуши керәк.
***
– Сизниң нурғун сәяһәт қилидиғиниңиздин хәвиримиз бар. Барған йериңизни Қазақстан билән селиштурамсиз?
– Әлвәттә, селиштуримән. Булту Һиндстан, Түркия, Грузия, Өзбәкстан, Қирғизстанда болуп кәлдим. Биринчидин, Қазақстанниң дәстихинидикидәк түрлүк-түмән таамлар һеч йәрдә йоқ. Тәбиитимизму шундақ гөзәл. Сүйини ичип, ненини йәп чоң болған әлниң орни бөләк… Һә, киндик қениң төкүлгән җай һәммидин әла. Балилиғимни бәк сеғиндим…