yaxshidin nam qalidu-usy

Кониларниң ләвзидин: «Йол, көрүк ясиған адәмләргә Алланиң нури яғиду», дегән сөзләрни талай аңливедим. Демисиму, шу йол, көрүкләрдин өткән-кәчкән адәмләр әшу «йол азавини» йеник, асан қилған шәхсләргә ичидин рәхмитини ейтиши һәққу. Һәр күни ишқа маңғанда, қайтқанда, маңа һаман бир ой арам бәрмәйду. Адәмләр, машинилар түп-түз, дағдам, чирайлиқ кочиларда бемалал кетип бариду. Уларниң тирикчилик койида нәләргиду алдиришип, турмуш һәләкчилигидә мәнзилигә тез, сақ-саламәт йетишигә кепил болуватқан мана мошу йолларниң ким тәрипидин барлиққа кәлгинини ойламдекин? Һәй таңәй. Пиядә жүргүчиләр: «Бүгүнкидәк тәрәққий әткән заманда шундақ болуши шәрт» дәп һесаплиса, жүргүзгүчиләр: «Биз селиқ төләватимиз. Йоллар техиму сүпәтлик, яхши болуши керәк» дәп ойлишиду. Уму тоғриду, лекин улар әшу йоқни бар қилишниң нәқәдәр еғир вә җапалиқ екәнлиги һәққидә ойлапму қоймайду. Мән ушбу саһаниң мутәхәссиси болғачқа, шәһәр кочилирида жүргән миғ-миғ адәм вә техникиға қарап, мийиғимда күлүп қойимән. Бу йолларда изи, қол тамғиси қалған, һармай талмай, пидакарлиқ билән әмгәк қиливатқан ишдаш-кәсипдашлиримни көз алдимға кәлтүримән. Улар билән чәксиз пәхирлиниш туйғусида көңлүм тағдәк көтирилип кетиду.
8-баһар. Карханиға хуш кәйпиятта йетип кәлдим. Ғалибийәт күни һарписида рәһбәрлигимиз мол дәстихан йейип, сәнъәткарларни чақирип, бизниң – әмгәк ветеранлириниң һөрмитигә мәйрәмлик зияпәт уюштурмақчи. Баһардин та кәч күзгичә хушпурақлиқ гүл-гияға, йешил дәл-дәрәққә орилип туридиған бу мәһкимини – Қазақстандики чеки йоқ сүпәтлик йолларниң селинишиға сәвәп болуп келиватқан «Асфальтобетон-1» ширкитини бири билсә, бири билмәйду. Чүнки адәмләр бу хилдики ишләпчиқириш орунлирини топа-чаң басқан, қалаймиқини нурғун һалда көз алдиға кәлтүриду.
Улуқ Вәтән урушиниң 81 жиллиғиға беғишланған мәрикигә карханиниң ғоҗайини Герс Исламовму тәклип қилинған. Ушбу қәдирлик инсан һәққидә икки еғиз ләвзимни билдүрүшни һәм инсанлиқ, һәм шагиртлиқ борчум, дәп һесаплаймән.
Герс Абубәкриоғли 1941-жили 1-баһар күни Өзбәкстанниң Әнҗан шәһиридә туғулди. Уйғур наһийәсидики кичиккинә бир йеза – Кичик Ақсудин илим издәп бу йәргә кәлгән Абубәкир билән Ләтипиниң үчинчи пәрзәнди – Герсниң балилиғи атисиз өтиду. САГУни пүтирип, устаз болуп ишләватқан Абубәкри урушқа кетиду. Ана болса, үч пәрзәндини бағриға бесип, миң бир җапалар билән аран жутиға қайтип келиду. Балиларниң бовиси Абдуманап Баратов уларни ғәмхорлуғиға алиду. Көңли йерим аилә зулпиқар теғини төрт жил тәшналиқ билән күтиду. Чоңлири Гүлнарә билән Марсқа әс кирип қалған. Бөшүктә гуңурлап ятқан Герс болса, атиниң аманлиғини тилигәндәк болатти.
Абубәкри ата уруштин аман-есән қайтип келип, устазлиқ кәспини давам қилиду. У Подгорное (һазирқи Қирғизсай) йезисидики рус-уйғур мәктивидә дәсләп муәллим, кейин мудир хизмәтлирини атқуриду. Мәлум вақит өтүп, аилидә йәнә бәш пәрзәнт дунияға келиду. Улар: Варис, Шавдун, Венера, Гүлчеһрә, Эрнест рус синиплирида тәһсил көриду. Чүнки Абубәкри урушта талай ширғуран сәпдашлириниң тил билмәслигидин қийнилип, оққа учқинини задила унталматти. Бу, бир тәрәптин, дәвир тәливи болған еди.
Бу өйдә «тәләпчанлиқ, җавапкәрлик» дегән уқумлар әзәлдинла қелиплашқан еди. Устазлар аилисидә туғулуп-өскән пәрзәнтләрму шу қаидигә әмәл қилди. Балиларниң һәммиси алий билимлик болди.
Билимлик һәм әқиллиқ Герс Чимкәнттики Технология институтиниң химия-технология факультетида тәһсил көриду. Оқушни пүтәргәндин кейин, инженер-технолог дипломини қолиға алған яш мутәхәссис йолланма билән Алмутидики «Казбурстрой» мәһкимисигә технолог болуп әвәтилиду. 1963 – 1966-жиллири һәрбий хизмитини өтәп кәлгәндин кейин, бираз вақит паалийитини башлиған иш орнида рәһбирий хизмәтләрни атқуриду. У пәйттә Уйғур наһийәсини хәлқимизниң җигәрлик пәрзәнди Кинтал Исламов башқурувататти. У тәвәниң оқуған жигит-қизлирини ана жутиға хизмәт қилишқа дәвәт қилатти. Шуларниң қатарида Герс Исламовни Чонҗа Колхозларара қурулуш мәһкимисигә баш инженерлиққа тәклип қилиду. Амма жошқун яшлиқ һаман кәңликни халатти. Бир тәрәптин, атиму оғлиға шәһәрдин өз тәлийини, жуттин алған тәҗрибисини синап көрүшкә мәслиһәт бериду. Йәнә бир сәвәп, у Алмутида туридиған яркәнтлик, балилар дохтури Турсунай исимлиқ қиз билән тепишип, аилә қурған еди. Хулләс, Герс Исламов Автомобиль йоллири министирлигиниң қаримиғидики «Каздорстройматериалы» трестиға ишқа орунлишип, авал баш инженер, кейинирәк ишләпчиқириш башқармисиниң башлиғи лавазимиға көтирилиду. Бу униң үчүн, һәқиқәтәнму, өсүш, тавлиниш жиллири болди. У башқурған коллектив мошу саһадики әң илғарлар қатаридин орун алди. Ишчи-хизмәтчиләрниң турмушиму яхшилинип, өй-макансиз қалғанлар йоқ, десиму болатти. Яш рәһбәр өзигә билдүргән зор ишәнчә вә һөрмәтни дайим ақлашқа тиришти. Салаһийәтлик мутәхәссисниң келәчигидин үмүт күткән рәһбәрлик уни шу чағлардики әтиварлиқ болған Марксизм-ленинизм университетиға оқушқа әвәтиду. 1972-жили Герс Исламов мәзкүр билим дәргаһиниң алий ихтисат факультетини утуқлуқ тамамлайду. Икки жилдин кейин «Битум вә Асфальтобетон» комбинатиға баш инженер хизмитигә әвәтилиду. Аридин төрт жил өтүп, Қазақстанниң тәң йеримини асфальт, һәртүрлүк битум, қара шехил билән тәминләйдиған мошу чоң мәһкиминиң баш мудири болуп тайинлиниду. Бу ишләпчиқириш орниниң нами бирнәччә қетим өзгәрсиму, униң адил, салаһийәтлик мутәхәссиси болған мудири өзгәрмиди. Ишиниң илгири бесиши үчүн әтрапиға өзигә охшаш тәдбирчан һәм ишләмчан мутәхәссисләрни жиғди.
Герс Абубәкриоғли 2011-жили һөрмәтлик дәм елишқа чиққан болсиму, у һазир «Асфальтобетон-1» карханисиниң турақлиқ мәслиһәтчиси, түврүги вә ғәмхорчиси. 2011 – 2024-жиллири иш орнини иниси, көпни көргән тәҗрибилик рәһбәр Варис Исламов башқурди. Һазирқи вақитта униң тизгини яш талант егиси Бәхтияр Абдуманаповниң қолиға өтти.
Тәкитләш лазимки, мәзкүр завод Алмутиға кеңәш дәвридә Омск шәһиридин көчирилгән. Мутәхәссисләрму шу яқтин болуп, уларға дәрһал өй берилип, һәртәрәплимә шараит яритилиду. Бу – битум заводиниң, униң мәһсулатиниң Қазақстанға һавадәк һаҗәт екәнлигиниң дәлили. Керәклик нефть материаллириму Россиядин кәлтүрүләтти. Завод көчирилип кәлгәндин кейин иш йеникләшти, нефть-битум мәһсулатлириниң түр-түри өзимиздин чиқидиған болди. Алий маркилиқ асфальт-бетон, битум, товарлиқ бетон охшаш йол қурулушиға һаҗәтлик әң муһим мәһсулат чиқиридиған кархана шу жиллири Автомобиль йоллири министрлигиниң қаримиғида болуп, пүткүл Қазақстан вә хошна җумһурийәтләрни битум билән тәминләтти. Һазирқи мәһсулат Германия технологияси асасида чиқирилип, евростандарт тәләплиригә толуқ җавап бериду. Шундақла экологиягә вә ишчилар бехәтәрлигигә алаһидә көңүл бөлүниду. Исситиш системиси толуғи билән тәбиий газға көчирилгән.
Тәкитләш лазимки, өткән әсирниң 90-жиллиридики ихтисадий боһран бизниму айлинип өтмиди. Бир йерим миңдин ошуқ ишчи-хизмәтчи әмгәк қилип, аилисини асраватқан кархана тәғдири қил үстидә турди. Әтрапидики иш орунлири йепилип кәтти. Шунда рәһбиримиз Герс Абубәкриоғли һәммимизниң бешини қошуп: «Һаятта һәммә нәрсә өткүнчи. Дуч кәлгән қийинчилиқларни биллә йеңимиз. Қелишни халимиғанларни мәҗбурлаш йоқ», дәп мураҗиәт қилди. Бирә йүз адәм шу заман кәтти. Рәһбәргә ишәнгәнләр қалдуқ.
У жиллири Герс Исламов уйқа көрмиди, десиму болиду. Өзигә ишәш қилған шунчә адәмни асраш униң һөддисидә еди. Һелиму яхши, баяшәт жиллири завод қошумчә егиликләрни қурувалған. Аридики ихтисадий чүшкүнлүк дәвридә шуларниң бәдилигә ишчи-хизмәтчиләрни озуқ-түлүк билән тәминләш мүмкин болди.
Әһвал сәл җөндилип, херидарлири көпийишкә башлиғандиму, завод айрим сүнъий тосалғулуқларға дуч кәлди. Завод рәһбәрлиги қол қоштуруп олтармиди. Қарханини қайтидин җабдуқлап, сүпәтлик мәһсулат чиқиришқа башлиди. Башқуртстанниң Уфа шәһиридин жуқури мәһсулатлиқ гудрон билән үзлүксиз тәминләшни йолға қойди. Қум-шехилни пүтүнләй өзимиз тәйярлаш ихтидариға егә болдуқ. Шехил ишләп чиқиридиған 2 заводқа қошумчә йәнә бир завод ишқа қошулди. Шехил-асфальт тошуйдиған техника базиси бәрпа қилинди. Шуниң билән кархана бүгүнки күндә илгәрки қувитидинму нәччә һәссә артуқ мәртивисини қайта тиклиди. Бүгүнки таңда миңға йеқин адәм хизмәт қилидиған бу кархана елимизниң тәң йеримини дегидәк мәһсулат билән тәминләйду. Миңлиған чақирим йолларни ейтмиғанда, аэропорт охшаш стратегиялик объектларниңму уни етирап қилғинини ейтсақ, купайә.
Һә, арида талай вақитлар өтти, сулар ақти. Бийил Герс Абубәкриоғли Исламовниң бу карханиниң босуғисини атлиғиниға топ-тоғра 54 жил болди.
Хәлқимиздә «Өтмүшсиз келәчәк йоқ», дегән нәқил бар. Мана һазирғичә бу завод ветеранлири әстин чиққини йоқ. Пәқәт мәйрәмләрдила әмәс, һәр айда һелиғичә муһтаҗ ветеранлиримиз маддий ярдәмдин үзүлмиди. Улар Герс акиниң тәңтушлири, башқа күн чүшкәндә, йенидин тепилған садиқ һәмралири, замандашлири. Мән Герс акамниң қаримиғида 40 жил энергетика бөлүмини башқурдум. Мошу вақит җәриянида бу йәргә ярдәм сорап келип, қуруқ қол чиққан адәмни көрмәптимән. Улар – һәрхил милләт вәкиллири һәм һәр түрлүк етиқаттики адәмләр. Ейтиш керәкки, мустәқиллик жиллири өзиниң ана жутида йолларни ясап, иссиқ аришаңда «Қарадала» намлиқ һашамәтлик дәм елиш һәм давалиниш орнини бәрпа қилди. Завод ишчилири әйнә шу шипалиқ җайда имтиязлиқ дәм елиш имканийитигә егә.
Тәдбирчан рәһбәр Герс Абубәкриоғлиниң көпжиллиқ шиҗаәтлик әмгиги мунасип баһалинип, у «Пәхрий йол ясиғучи» бәлгүсигә икки қетим сазавәр болди. 1991-жили 50 яшлиғиға мунасивәтлик «Һөрмәт бәлгүси», 2011-жили «Құрмет» орденлири вә нурғунлиған медальлар билән мукапатланди.
Герс Исламовни көпчилик һаллиқ, һәммә тәрәптин йетилгән адәм сүпитидә тонуйду. Амма униң әң чоң байлиғи – аилиси, қериндашлири. Өмүрлүк җүпти Турсунай Йолдашева билән икки қиз тәрбийиләп, оқутуп, қатарға қошти. Уларму атисиға охшаш һаяттин өз йолини тепип, чоң утуқларға йәтти. Светлана Лондон универстетини ихтисат вә сәясий һоқуқшунас, Алмута Автомобиль йоллири институтини инженер-қурулушчи мутәхәссисликлири бойичә тамамлап, бирнәччә саһалиқ вә илмий атақларни алди. БМТниң хәлиқара программилиқ тәрәққиятиниң хадими сүпитидә Куала Лумпур (Малайзия) шәһиридә хизмәт қилди. Мошу йөнилиштә БМТниң Қазақстандики уйғунлаштурғучиси вәзиписини атқурди. Һазир «Асфальтобетон-1» карханиси Баш мудириниң мәслиһәтчиси, йәни атисиниң изи билән келиватиду. Гүлмира болса, әл-Фараби намидики Қазақ Миллий университетини вә Францияниң Рени университетиниң магистратурисини түгитип, хәлиқара философия пәнлириниң доктори илмий дәриҗисигә еришти. Жуқурида исимлири аталған қизлиридин Жюльен, Ясмин вә Әли исимлиқ нәврилири бар.
Чоң әвлат вәкили болған гезитханларға яхши мәлумки, Герс Исламов һәққидә мәтбуатта, җүмлидин «Уйғур авазида» нурғун мақалилар берилди. Бу қетим тәшәббусни өз қолумға елип, мошу бир әҗайип инсан һәққидә язғум кәлди. Герс Абубәкриоғли бийил 85 яшқа кирди. Инсан һаяти үчүн бу аз мусапә әмәс. Тәвәллуд егисигә бәхитлик һәм хатирҗәм өмүр тиләймән.

Имирғәли БУРҺАНДИНОВ
Алмута шәһири